Cultuur In Beeld zoekt medewerkers om mee te helpen om ons cultureel patrimonium in beeld te brengen.
Schrijft u graag over wat er te doen is in ons Vlaanderen? Dan is dit mogelijk uw ding.
U komt terecht in een leuk team.. Interesse? mail naar: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Boeken

Recensie boek - MOONSHOT (Mariana Mazzucato)

Moonshot.jpg

 

MOONSHOT

Grootse missies voor de hervorming van het kapitalisme

 

auteur: Mariana Mazzucato

non-fictie: economie, klimaatverandering, rol van regering

uitgeverij: Nieuw Amsterdam

vertaling van: Mission Economy: A Moonshot Guide to Changing Capitalism

 

recensente: Gerda Sterk, lid van VJV en SKEPP

*****

 

Moonshot

We gebruiken het woord “moonshot” om een ambitieus, baanbrekend en verkennend project aan te duiden, meestal binnen de techwereld. De uitvoering ervan geeft geen enkele zekerheid op winst of voordelen op korte termijn. Het is dus wild en gedurfd.

Het aanpakken van het kapitalisme, zou een moonshot kunnen zijn. 

Mazzucato gaat uit van het eerste echte schot naar de maan, met de geslaagde landing op 20.6.1969. Ze hanteert deze ongelooflijke verwezenlijking als voorbeeld van hoe we de problemen kunnen aanpakken waarmee de aarde en haar bewoners worstelen, nu in 2021.

 

Problemen

En of er problemen zijn! Ze schreef dit boek tijdens de covid-19 pandemie, maar het gaat veeleer over wat er fout is aan het kapitalisme, aan de overheid, aan de aanpak van de klimaatverandering, aan de ongelijkheid, aan de gezondheidszorg, aan discriminatie van kleurlingen en vrouwen, aan onderwijs, aan honger in de wereld,… en dan noem ik nog niet alles op!

 

Kennedy en de maanlanding

De twee zijn verbonden vanaf het moment dat president Kennedy in een toespraak in 1962 aankondigde dat het zijn ambitie was “een man op de maan te laten landen en hem weer veilig thuis te brengen”.

De auteur wijdt een heel hoofdstuk aan de Amerikaanse expeditie naar de maan om aan te tonen dat een volk een missie nodig heeft waarbij de regering, de bedrijven, de enkelingen (schoonmakers – zie de anecdote op p.69 - tot hoogbegaafde techneuten toe)  en eigenlijk het hele volk betrokken moeten zijn.  Het belangrijke hoofdstuk over de lancering van de Apollo 11 in 1969 heeft iets weg van een thriller met een happy ending. Het duikt regelmatig in het boek op als de auteur wil aantonen dat gedurfde projecten kunnen lukken onder bepaalde voorwaarden.  

 

Waarom loopt het mis?

De auteur noemt verschillende oorzaken die bijdragen tot het onheilspellende perspectief waartegen de wereld nu aankijkt.  

Het kapitalisme met zijn voortdurende behoefte aan “groei” is zeker één van de oorzaken. 

Het feit dat – hoe langer hoe meer - de regeringen zich beperken tot toekijken in plaats van leiding geven is een gevolg van de privatisering. De hele samenleving, maar ook en vooral de economie wordt overgelaten aan consultancy firma’s, die hun eigen winsten stellen boven het belang van de gemeenschap. Ze doen dat met veel succes, zodat de verschillen in inkomen groter worden in de rijke landen en de armoede toeneemt in de ontwikkelingslanden. Tussen haakjes: Mazzucato zit zelf in verschillende commissies, o.a. in het Institute for Innovation and Public Purpose, een instituut met een ronkende naam dat ze zelf oprichtte in Londen. 

De economie/kapitalisme is ontspoord, met desastreuze gevolgen voor het klimaat en het ecosysteem. 

 

Naar een duurzame economie met participatie

De internationale economie moet opnieuw uitgedacht worden. Er moet plaats zijn voor vernieuwing, voor durf, maar altijd moeten de waarden voor  de belanghebbenden (stakeholders) primeren boven die van de aandeelhouders (shareholders). Regeringen moeten investeren in alles wat die waarden kan bevorderen. Ze moeten geld steken in wat de samenleving ten goede komt, eerder dan in de stabiliteit van de markten. Ze moeten een langetermijnvisie hebben en niet gespitst zijn op de volgende verkiezingen. Iedereen zou via goed onderwijs de kans moeten krijgen deel te nemen aan de toekomst en de belastingen zouden eerlijker verdeeld moeten worden. Groei moet voldoen aan de eisen van groene duurzaamheid. 

Er is niks mis met haar visie dat de regering blijk zou moeten geven van ondernemingszin en veel geld zou moeten uitdelen aan degenen die innovatieve plannen hebben die het heil van de gemeenschap kunnen bevorderen. De regering moet van alle markten thuis zijn en niet vies zijn van risico’s. Ze moet samenwerken met de privé-sector. Ze moet het oog gericht houden op de toekomst. Om de andere bladzijde gebruikt ze de geslaagde maanlanding om te illustreren dat het allemaal kán als iedereen doordrongen is van “de missie”. Neen, er is niks mis met die visie, maar is ze realistisch?!

 

Groen

Ik had juist “Minder is meer” van Jason Hickel gelezen. Hij pleit voor minder economische groei als enige middel om de mensheid te redden. Het kapitalisme heeft afgedaan, het neoliberalisme was fout. Hernieuwbare energie is knap, maar voldoet niet aan de behoeften als we de nadruk blijven leggen op groei. Zijn boek vond ik overtuigender (en veel vlotter geschreven). 

Mazzucato lijkt me iemand die met gemak een publieke toespraak uit haar mouw schudt (zij adviseerde het team van president Joe Biden). Ze blijft vasthouden aan economische groei, zij het ten voordele van iedereen en niet alleen van de aandeelhouders of van de 1% superrijken in de wereld. Ze weet dat de klimaatverandering een belangrijk probleem is. Dit is één van haar oplossingen: “Dit betekent dat publieke banken … in de richting van het verschaffen van fondsen voor groene projecten moeten worden gestuurd... groen bankieren belonen.. groene infrastructuur omarmen… groene oplossingen aandragen.” (p.142) Deze groene zin zou passen in het partijprogramma van Groen, maar blinkt uit in vaagheid. Wat is dat trouwens “een groene oplossing”?! Ze relativeert vervolgens haar eigen stelling: “Een groene transitie zal bovendien uitblijven zonder de in dit boek bepleite revolutie in de manier waarop overheden opereren en hoe de betrekkingen tussen de publieke en de private sector zijn gestructureerd” Met deze woorden is ze tegen elke situatie ingedekt die haar stellingen zouden tegenspreken. 

 

Bejubelen of niet?

Na de publicatie in 2021 tuimelden de commentatoren over elkaar heen om het boek te bejubelen. Mij stelde het teleur. Het is in een zwaarwichtige stijl geschreven en overtuigt niet echt. Nochtans moet ik de lectuur absoluut aanbevelen, zodat u een eigen opinie vormt over de doelmatigheid van haar doelstellingen. Bovendien levert ze vanwege haar internationale bekendheid een belangrijke bijdrage aan het idee: er moet iets veranderen of het loopt slecht met ons af!

Recensie boek "Je pijn te lijf"

gerda.jpg

 

auteur: Leen Vermeulen

illustraties: Judith Vanistendael

non-fictie: medische wereld: leven met pijn

uitgeverij: EPO

recensente: Gerda Sterk, lid van het Humanistisch Verbond, VJV, SKEPP

beoordeling: 4 op 5

 

 Pijn en brein

Pijn zit tussen je oren?! Inderdaad, als je met blote voeten op een stuk glas trapt, zal er onmiddellijk een alarmsignaal naar de hersenen gezonden worden en die zitten “tussen de oren”. Pijn is dus nuttig om te overleven, maar er elke dag mee  leven is een recept voor een lijdensweg. Lees gelijk welk interview met iemand die leeft met pijn en je voelt je ontzettend dankbaar dat dit boek niet voor jou is.

De auteur is evenwel al 20 jaar als huisarts bezig om mensen met chronische pijnen te helpen. Het is haar duidelijk geworden dat een puur medische benadering niet de oplossing is. Daarom schreef ze dit boek.

 

Het halfvolle flesje

In 10 hoofdstukken gaat ze na wat er allemaal van invloed is op onze pijnbeleving. Denk maar hoe afleiding helpt om een kind onmiddellijk te doen stoppen met huilen als het bv. een teentje pijnlijk gestoten heeft.

Nadat ze eerst bevattelijk uitlegt wat pijn is, gaat ze in op wat we allemaal te hulp kunnen roepen om ermee te leven. Zo is afleiding van gedachten een belangrijk hulpmiddel, maar ook bewegen (hiervoor geeft ze 10 spelregels), gedrag, het bestrijden van stress, sociaal contact e.d. Als jij iemand bent die het flesje water eerder als halfleeg ziet i.p.v. halfvol, dan zal die negatieve kijk ook je pijnbeleving beïnvloeden. Op p. 62 geeft ze een overzicht van “denkfouten” en hoe ze te verbeteren.

 

Werkboek

De hoofdstukken volgen een vast patroon. Zo bv. behandelt hoofdstuk 3 de Breinmatrix. Noodzakelijke moeilijke woorden worden uitgelegd, dan gaat ze in op wat gedachten doen met de pijn, hoe het gedrag de pijn beïnvloedt, het verband tussen emoties en pijn, de rol van het geheugen, de context waarin de pijn optreedt. Dat laatste ziet ze trouwens ruim maatschappelijk: als je schrik hebt om je job te verliezen, zal dat negatief werken. De overheid en de werkgever zouden aangepaste maatregelen moeten nemen.

Na een “We onthouden” wat een samenvatting geeft in korte punten, volgen twee lege bladzijden waarop je je eigen persoonlijke bedenkingen kwijt kunt. De bedoeling van de auteur is immers dat de patiënt zich bewust wordt van wat er allemaal speelt bij zijn of haar pijnbeleving. De omstandigheden en het eigen brein zijn voor iedereen anders, daarom is het nuttig op die bladzijden neer te schrijven wat – van hetgeen je gelezen hebt – op jezelf van toepassing is. Bovendien zijn ze een aansporing om niet bij “de pakken te blijven zitten, maar het leven terug in eigen handen te nemen” zoals Koen van Boxem schrijft in zijn nawoord.

 

Illustraties

De illustraties zijn niet zozeer gericht op het verduidelijken dan wel op het prettig voorstellen van dit moeilijke onderwerp.

 

Geneeskunde voor het volk

Regelmatig sijpelen de ideeën van deze door PVDA opgerichte ideologie door, zowel in het voorwoord van voorzitter van Geneeskunde voor het volk, J.Ronse ( samen veranderen we de wereld; strijd voor meer rechtvaardigheid), als in de tekst van Vermeulen (er is hoop, de mens is van nature goed, in onze kapitalistische maatschappij vieren individualisme en concurrentie hoogtij )

 Niemand kan tegen hun ideeëngoed zijn. Zo lees ik op hun website: “Gezondheid is een basisrecht, zoals het recht op onderwijs en huisvesting. De verzekerde toegang tot kwaliteitsvolle gezondheidszorg is een belangrijke voorwaarde voor een goede levenskwaliteit. Gezondheid mag geen koopwaar zijn. Sociale onrechtvaardigheid doodt op grote schaal...”. 

 

Perspectief

 “Dit boek is een pleidooi om de puur medische kijk op chronische pijn te overstijgen. Een werkboek vol nieuwe inzichten en handvatten dat zowel patiënten als zorgverleners hoop en perspectief biedt”. Ik kan mij bij deze positieve beoordeling aansluiten!

WALLONIË EN DE ARDENNEN - 365 BUITENGEWONE PLEKKEN

111.jpg

 

WALLONIË EN DE ARDENNEN

 

365 BUITENGEWONE PLEKKEN

 

auteur: Kristien Hansebout

Fietsen, wandelen, overnachten

 

uitgeverij Sterck & de Vreese

ISBN 978 90 5615 712 8

 

recensente: Gerda Sterk

 

 

Het boek van Kristien Hansebout komt juist op tijd. Corona-maatregelen dwingen ons om in eigen land te blijven en zie hoeveel moois daar te ontdekken valt!

 

Onontgonnen paden

Als je het humoristische voorwoord van Christophe Deborsu gelezen hebt, ben je helemaal gereed om het ongewone te gaan ontdekken in het zuiden des lands. Kristien zelf specificeert in haar inleiding wat we kunnen verwachten van haar boek en dat is niet de Leeuw van Waterloo (die kennen we immers al), neen, voor haar draait het om “authenticiteit en onontgonnen paden”.

Ik laat haar zelf aan het woord: ”Dit is geen fiets-, wandel- of autoboek, maar een belevingsboek… Het eindresultaat is een toolbox met 32 wandeltips, 22 fietstochten en 10 auto- of motortochten, verspreid over alle provincies van Wallonië… onderweg een buitengewone nacht doorbrengen in een … yurt of dom’up”

 

En route!

Op een overzichtskaart zie je in kleur waar Kristien ons naartoe wil leiden, met bv. rood voor wandeltochten en een aantal herkenbare symbooltekens. Op de detailkaart die aan de routes voorafgaat kan een hartje staan voor “Mooiste dorpje van Wallonië”. Via een QR code kan je de tocht inscannen en zo de GPX-track downloaden op je GPX-apparaat of je smartphone.

Het boek is opgedeeld per provincie. Die namen staan in het Nederlands, maar voor al de andere plaatsen geldt de gebruikelijke Franse naam. Het zou ook verwarrend zijn om te gaan zoeken naar Genepiën als je in Genappe moet zijn.

Henegouwen is bedeeld met 9 routes, Luik met 5, Luxemburg krijgt er 9 Namen 15, Waals-Brabant  4. Al deze routes kan je onderling verbinden, met altijd de nadruk op het misschien minder spectaculaire, maar daarom niet minder interessante.

 

Routes

Elke tocht wordt ingeleid met een montere beschrijving van wat de hoofdpunten zijn met wat achterliggende info. Een paar mooie foto’s geven goesting om te vertrekken. De startplaats wordt opgegeven en vervolgens leidt Kristien je op weg. Goede uitleg maakt je bewust van de plek waar je staat. Soms is er méér nodig dan een paar regels, zo bv. krijgen we bij het Benedictijnerklooster van Chevetogne uitleg in een kader in een andere kleur met een extra foto.  Natuurlijk wordt horeca vermeld waar ze is en overnachting als die speciaal is. De auteur wijst er soms op dat er een mogelijkheid is om een traject met de auto te doen. Op die manier wordt het boek toegankelijk voor degenen die niet op de fiets kunnen springen of de wandelschoenen aanbinden.

 

Ongewone dingen tijdens de tocht

Elk hoofdstuk wordt hiermee afgesloten en dat vind ik een zeer goede vondst. Zou je eraan denken om in Mélin te stoppen om bewust “de witte huizen en grote boerderijen” in je op te nemen? Zou je Café Lallemand binnen stappen om te zien “waar de tijd is blijven stil staan”? Je zou zomaar het prachtige kasteel La Ramazée met het Chinees paviljoentje missen!

 

Natuur Kunst Geschiedenis

en gastronomie, dat vind je allemaal in dit boek en dan vergeet ik nog de speciale logies. Wat je niet vindt is een aanduiding van treinstations of bushaltes. De apps van het openbaar vervoer zijn tegenwoordig zo goed dat je overal je weg naar huis kan vinden, tenminste als je een GSM en 4G hebt. Indien niet, kan je met dit boek thuis de nodige voorbereidingen treffen. 

Al die informatie maken het boek redelijk zwaar om dragen, maar het past zeker in de fietstas of de rugzak. Vergeet ook niet dat je de route op je GSM kan zetten via de QR code, zodat je enkel het boek bovenhaalt als je aangekomen bent op één van die speciale plekken die het zuiden van België rijk is. 

 

Corona

Door de corona maatregelen gebeurde het de voorbije maanden dat er te veel volk samen kwam op dezelfde plaatsen. Met dit boek kan je dat vermijden, maar ook na corona blijft dit een interessant boek. Elke dag valt er een nieuw stukje Wallonië te ontdekken en wie weet, maak je kennis met de vriendelijke zuiderburen van wie Kristien spreekt in haar inleiding.

 

Gerda Sterk, bestuurslid van VJV en SKEPP

 

Leven zonder diabetes

leven-zonder-diabetes.jpg

 

Leven zonder diabetes


De definitieve gids voor het begrijpen en omkeren van diabetes type 2


Met 3-stappenplan om gewicht te verliezen


auteur: Roy Taylor
gezondheid
uitgeverij Nieuwezijds
ISBN 978 90 5712 542 3
recensente: Gerda Sterk
4 sterren op 5
Diabetes type 2: voedselvergiftiging?


De auteur vertelt in de inleiding dat niet iedereen zin heeft om alle gegevens te doorploeteren aangaande de oorzaken van diabetes type 2. Al is het belangrijk te weten hoe het lichaam de spijsvertering aanpakt, sommige lezers willen vooral weten hoe ze hun diabetes type 2 moeten aanpakken.

De laatste groep wordt meteen doorverwezen naar p.121. De anderen beginnen bij hoofdstuk 1 waarin hij uitlegt wat de wetenschap – en hijzelf – de laatste tijd te weten is gekomen over deze aandoening. Het heeft inderdaad met te veel suiker te maken, maar volgens Taylor is de hoofdoorzaak: te veel vet in de lever en de alvleesklier. Vandaar dat obesitas niet
de enige oorzaak is, al is het wél de belangrijkste. In de volgende hoofdstukken komen we te weten hoe het lichaam energie haalt uit koolstof en hoe het omgaat met de opname van voedsel. Het sociale aspect is belangrijk, maar wat doet insuline?


Wat is de rol van de lever? Van de alvleesklier? Lange tijd te veel voedsel eten, kan een ophoping van vet op de verkeerde plaats veroorzaken en dan liggen zwaarlijvigheid en diabetes op de loer. Maar iedereen heeft een persoonlijke vetdrempel en daarover gaat hoofdstuk 6. Dit is niet het gemakkelijkste, maar het is zeker een belangrijk hoofdstuk: we komen te weten waarom niet iedere zwaarlijvige
obesitas heeft en wat het belang is van de vetdrempel.


Actie !


Bij hoofdstuk 7 aangekomen zouden we voldoende gemotiveerd moeten zijn om in actie te schieten: hoe kan je ontsnappen aan diabetes type 2 en liefst zonder alle plezier in het leven te verliezen! Hoe we dat moeten doen, lezen we in hoofdstuk 8,
terwijl 9 waarschuwt: laat je niet voor de gek houden. Het boek eindigt met recepten voor de drie verschillende stadia die Taylor voorstelt.


Hij last zelfs aantrekkelijke kleurenfoto’s in om de pil te vergulden.

Ik heb geen diabetes type 2 en ben geen dokter, maar een blik op commentaren bij het verschijnen van de Engelse uitgave een jaar eerder, leert me dat lezeressen en lezers die aan de aandoening lijden er baat bij hadden de raadgevingen op te volgen.
Taylor legt uit hoe diabetes vrij onschuldig begint (en nog kan aangepakt worden!), maar kan evolueren tot een zelfs levensbedreigende aanslag op de gezondheid.

Humor


Een grote verdienste van dit boek is de manier waarop de zaken voorgesteld worden: Taylor gebruikt klare taal zonder de lezer te betuttelen, geeft toelichting waar nodig is (afkortingen worden uitgelegd bij het eerste gebruik) en dàt met de nodige humor.
Hoofdstuk 5 bijvoorbeeld zoekt onder de titel “Moordmysterie” wie de moordenaars zijn van de bètacellen. Humor helpt relativeren en houdt de aandacht gaande. Te veel boeken en artikels over geneeskundige onderwerpen zijn in een schier onbegrijpelijke taal geschreven in een poging wetenschappelijk zo correct mogelijk te zijn.


Elk hoofdstuk eindigt met een omkaderde samenvatting van wat je geleerd hebt en zou moeten onthouden. In de bijlage licht de auteur de soorten diabetes toe. Hij kan het weten want hij is hoogleraar geneeskunde en stofwisselingsziekten aan Newcastle University en een van ‘s werelds meest vooraanstaande deskundigen op het gebied van diabetes.

Gerda Sterk, bestuurslid van SKEPP en VJV

 

Recensie Boek - DE EENZAME EEUW

eenzame_eeuw.jpg

 

DE EENZAME EEUW - Het herstellen van menselijk contact in een wereld die steeds verder ontrafelt

 

Eenzaamheid is dodelijk

“Eenzaamheid is dodelijk”, is de titel van hoofdstuk twee en dat lijkt in deze tijd een uitstekende reden tot het schrijven van een boek.

In hoofdstuk één legt ze uit dat ze “eenzaamheid” breder ziet dan het gevoel waarover menig liefdesliedje gaat of breder ook dan onze corona-gerelateerde afzondering: ” … los voelen staan van degenen met wie we ons intiem verbonden zouden moeten voelen, ... van onszelf, … geen steun in een sociale of familiecontext, maar ook dat je je in politiek en economisch opzicht buitengesloten voelt. Ik definieer eenzaamheid als een interne toestand, maar ook als een existentiële situatie...” (p.17) Daarvoor ziet Hertz vele oorzaken, maar een paar belangrijke zijn doorgebroken in deze eeuw, vandaar de titel.

Grote steden bevorderen het sociale contact niet, contactloos winkelen, zelfbedieningskassa’s, Deliveroo en online boodschappen doen evenmin. Ze ziet zelfs in de huidige architectuur voorbeelden van sociale uitsluiting: in Vancouver zijn er aparte speelplekken voor kinderen van particuliere huurders en voor hen die in sociale woningen gehuisvest zijn. Hertz draagt een paar oplossingen aan: “Stel je voor dat steden bewust zo werden ontworpen dat ze gastvrij zijn in plaats van vijandig”  en dat vooral in corona-tijd (p.102). Ze stelt verder voor om hulp te aanvaarden, maar ook je inzetten voor de ander verlicht in hoge mate het gevoel overal alleen voor te staan.

 

Samen maar toch alleen

Daarmee zijn we bij de smartphones, de sociale media, de pc, de tablet, kortom bij alle schermen die ons schijnbaar verbinden, maar uiteindelijk ons vér van echt sociaal contact houden. De ontelbaar vele interacties worden – vooral voor jongeren – betekenisloos.

Kantoortuinen lijken ontworpen om eenzaamheid tegen te gaan, maar uit onderzoek blijkt dat 40% van de kantoorwerkers wereldwijd zich eenzaam voelt. Eén van de oplossingen die Hertz voorstelt is de lunchpauzes te laten samenvallen en de ruimte daartoe gezellig te maken.

De digitale technologie zorgt ervoor dat we altijd bereikbaar zijn, zodat ook de weekends niet meer veilig zijn. Dat heeft weerslag op het familiale leven en op de vriendenkring. Resultaat: je voelt je machteloos en eenzaam.

 

Neoliberalisme en kapitalisme

Hertz ziet de samenhang: ze noemt het neoliberalisme een bijzonder brute vorm van kapitalisme op p. 21 en geeft doorheen het hele boek aan beiden een veeg uit de pan. Het neoliberalisme plaatst vrijheid en dus zelfredzaamheid boven alles en daarmee het eigenbelang boven het algemeen belang. Als de mens een wolf is voor de mens, dan zit de Homo economicus in een vicieuze cirkel, wat de evolutiebiologie tegenspreekt die stelt dat we dankzij samenwerking zo’n succesvolle diersoort zijn. 

 

Seks, liefde en robots

De auteur leidt haar ideeën in met specifieke gevallen. In dit hoofdstuk is het Carl die haar vertelt dat hij zó eenzaam is dat hij een professionele knuffelaarster betaalt. Hij geeft zijn halve maandloon uit aan Jane, zodat hij geen huur meer kan betalen en nu in een auto woont. 

Saeki is een weduwe die zich een sociale robot aanschafte waaraan ze emotioneel gehecht geraakte. In haar land,Japan, is de verkoop van robotten steil in opmars. Je kan beter een robot betalen, dan doen zoals die andere Japanse vrouwen, die iets stelen om in de gevangenis aan de eenzaamheid te ontsnappen!

Amazon verkoopt een Alexa die je bij kinderen kan inzetten als je thuis moet werken. Hertz bekent dat ze zelf zo’n intelligente machine in huis heeft en die af en toe een mop laat vertellen, gewoon om de stilte te doorbreken.

 

Modder, muziek en gemeenschapsgevoel

Van alle uitgeregende festivals is Glastonbury het bekendste. Elk jaar zijn de tickets in geen tijd uitverkocht terwijl iedereen weet dat bv. de hygiëne rampzalig is. Het geheim: het gemeenschapsgevoel dat elk goed festival oproept.

Een paar bedrijven zagen de prestaties van het personeel dalen. De oorzaak: vervreemding, gebrek aan respect, totale eenzaamheid op de werkvloer. Sommigen hebben drastisch ingegrepen met verplichte maaltijden, die ze “tast-toe-diners noemden. De sfeer op het werk verbeterde aanzienlijk, samen met de prestaties, want mensen die zich goed voelen, werken beter.  Hertz oppert dat samen koken nog beter zou zijn. 

 

Bij elkaar komen

In het laatste hoofdstuk geeft de schrijfster extra raad, meestal aan de hand van voorbeelden. Ze verwijt – niet voor het eerst – het neoliberale kapitalisme die de onverschilligheid heeft genormaliseerd en vindt dat de overheid het nu dringend over een andere boeg moet gooien door  meer middelen beschikbaar te stellen voor welzijn, sociale zekerheid, onderwijs en gezondheid. De staat zou zelfs mensen moeten betalen die de eenzaamheid verlichten waar nodig.

“Gemeenschappen bestaan uit stenen en mensen”. Een regering kan via maatregelen helpen. Hertz geeft een voorbeeld uit Roeselare, België, waar een lege-winkelbelasting het teloor gaan van lokale winkels voorkwam.

Als individu zouden we wat meer open moeten staan voor elkaar, waarbij gewoon “een babbeltje slaan” al wonderen kan doen.

 

Corona-crisis

Hertz is overal ter wereld gaan kijken. Het coronavirus komt meermaals ter sprake, Trump wordt aangehaald (hij komt er niet altijd slecht uit!), Thatcher en Reagan waren het kapitalisme toegedaan en op p. 64 trof ik zelfs het Vlaams Belang aan die sociale media handig gebruikt om aanhangers te werven. Bhutan is een goed voorbeeld omdat het Bruto-Nationaal–Geluk-statistieken opneemt in het beleid. Ook Nieuw-Zeeland gooit het over een andere en meer menselijke boeg.

Hertz ziet de corona-crisis eerder als een mogelijkheid tot een nieuwe start: “Juist deze crisis biedt een kans om voor een andere toekomst te kiezen. Er moet worden geïnvesteerd in maatschappelijke infrastructuur in plaats van daarop te bezuinigen. In Engeland zijn sinds de economische crisis van 2008 achthonderd bibliotheken gesloten. Een derde van de jeugdcentra is verdwenen. Centra voor dagbesteding zijn opgeheven. Die plekken moeten terugkomen, want het zijn plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten.”

Misschien moeten we dit boek op de tafel van de beleidsvoerders leggen?!

 

Besluit

Al hamert ze dikwijls op dezelfde oorzaken en problemen, het boek doet nadenken en spoort ons aan tot actie.

Hertz goochelt met statistieken, bevragingen, ontmoetingen, boeken en artikels, vandaar de uitgebreide lijst Noten die 100 blz. beslaat.

 

De Britse Noreena Hertz is econoom, auteur, hoogleraar aan de University of London, adviseur van ceo’s en overheden. Ze is bekend vanwege haar felle kritiek op het neoliberale kapitalisme. Dat een volk zich niet gewaardeerd voelt, ziet ze als een belangrijke reden voor het succes van rechts-populistisch georiënteerde politici.

Ze wordt wereldwijd gezien als één van de toonaangevende denkers, ook al is niet iedereen het met haar eens. 

 

Oorspronkelijke titel: The Lonely Century

Auteur: Noreena Hertz

Uitgeverij Unieboek / Het Spectrum bv.

ISBN 978 90 00 36877 8

recensente: Gerda Sterk

3,5/5

 

 

Viraal Waarom dingen zich verspreiden en waarom ze stoppen -Auteur: Adam Kucharski

Viraal.jpg

 

Viraal

Waarom dingen zich verspreiden - en waarom ze stoppen

Auteur: Adam Kucharski

non-fictie

Uitgeverij Nieuwezijds, Amsterdam

ISBN: 9789057125553

recensente: Gerda Sterk

 

Wiskunde vs pandemie

Het boek toont aan hoe wiskunde ons helpt bij de aanpak van allerlei uitbraken waaronder ziektes (zika, malaria,ebola, GBS, griep, covid-19, ...) maar ook nepnieuws, geweld, computervirussen, financiële crisissen, trollen, het viraal gaan en verkeerd interpreteren van tweets, internetmemes, de bitcoin, de tulpengekte, …

We zijn meer dan ooit met elkaar verbonden, waardoor alle soorten pandemieën zich razendsnel kunnen ontwikkelen en verspreiden. Om tijdig in te grijpen is veel onderzoek nodig en – dus – wiskunde.

Verwacht geen gemakkelijke lectuur! Er is iemand aan het woord voor wie de samenhang tussen wiskunde en het begrijpen van superverspreiders tot het dagelijkse werk behoort.

Gelukkig voor de leek illustreert hij de ideeën met gebeurtenissen uit zijn eigen leven en dat van anderen. Om bijvoorbeeld uit te leggen hoe “assortatieve” en “dissortatieve” netwerken invloed hadden op het bankensysteem van 2008, haalt hij Lehman Brothers aan (p.87 e.v.). Hoe Ross er via wiskundige modellen en labo-onderzoek achter kwam dat muggen malaria verspreiden, is nog zo’n voorbeeld. 

 

Het meten van vriendschap

In dit hoofdstuk waden we door een doolhof van anekdotes te beginnen met het ontstaan van pinguïndiagrammen, via de Feynman-diagrammen (zelfs Oppenheimer komt eraan te pas), het effect van mensen als Landau en het reproduktiegetal R om bij de HIV-uitbraak 1989 in het VK te belanden. Het onderzoek naar de verspreiding van HIV leidde naar het achterhalen van het soort interacties dat griep verspreidt en aansluitend hoe informatie over gedrag ons helpt te voorspellen hoe een epidemie zich verspreidt. Ik pik er één voorbeeld uit: “Een van de bekendste voorbeelden van sociale besmetting is gapen...”(p.104) Kucharski legt dan uit wat onderzoek daarover leerde.

Nog altijd in hetzelfde hoofdstuk leidt hij ons naar het verband van verspreiding en het gedrag van dieren in gevangenschap, vervolgens naar experimenten met menselijk gedrag en hoe dat epidemiologen kennis verschaft. Onderzoekers gebruikten roken en longkanker, obesitas en bv het verbod op het homohuwelijk in Californië in 2008 om na te gaan hoe ons gedrag aanleiding tot sociale verspreiding kan geven. Kucharski toont aan dat om tot betrouwbare resultaten te komen, onderzoek verre van eenvoudig is, maar dat een voorbereide regering/bevolking veel beter het hoofd kan bieden aan gelijk welke  pandemie.

Ik heb met in méér detail bespreken van één hoofdstuk willen aantonen hoe de auteur zijn ideeën vorm geeft. Zo zijn er acht, allemaal een beetje “rommelig”, maar écht geïnteresseerde mensen  zullen de schat aan informatie graag tot zich nemen!

 

Viraal en covid-19

De eerste editie van het boek in 2020 viel samen met een toename aan  corona besmettingen in Wuhan, Net daarvoor had hij dit boek voor een breed publiek geschreven. Het doel: “voorbij simplistische verklaringen te kijken en bloot te leggen wat er daadwerkelijk achter de uitbraakpatronen ligt die we observeren.” (p.14)

Natuurlijk kon het op geen betere tijd en met geen betere titel verschijnen dan vandaag  en haast is misschien ook de reden dat het stroef vertaald is. Zo zou ik in de subtitel het woord “dingen” vervangen door “iets”en “ ik heb het geluk gehad … mensen gehad te hebben” zou ik anders formuleren. Er zijn tal van fouten blijven staan: parastieten (p. 24), de Goudlokje (p.248), verhalen zijn aangeslagen(p.250), … om er maar een paar te noemen.

Grafieken illustreren de tekst. Hij sluit af met noten, aanbevolen lectuur per hoofdstuk en een index.

 

Wie is Adam Kucharski?

Hij is geboren in 1986. Hij is als wiskundige en epidemioloog verbonden aan de London School of Hygiene & Tropical Medicine. Hij signaleerde in The Lancet in februari 2020 al het belang van super-verspreidingsevenementen i.v.m. de verspreiding van sars-Cov-2 en het opsporen van dichte contacten. Ergens schreef hij droogweg: “If you’ve seen one pandemic, you’ve seen… one pandemic.”  “Als ge één pandemie gezien hebt… dan hebt ge één pandemie gezien”. In andere woorden: ze verlopen allemaal op een andere manier. 

 

Uit een interview in De Standaard van 16 januari 2021

 ‘De vraag is of je ook een nieuwe golf kunt krijgen in landen waar al veel gevaccineerd is.’

De ‘Britse’ variant van sars-CoV-2 is volgens Kucharski een nieuw gevaar in deze pandemie. Hij is ontzettend bezorgd. ‘De evidentie die we nu hebben, toont dat deze variant 40 tot 50 procent besmettelijker is dan de bestaande varianten.’ Dat klinkt minder erg als ‘50 procent dodelijker’. Maar toch is het vele malen erger, laat hij met een eenvoudige berekening zien. Want een besmettelijkere variant is veel moeilijker in te dijken, waardoor véél meer mensen besmet raken, en er uiteindelijk een veelvoud aan doden valt.

 

Werkzaamheid en resultaten

We moeten ons niet afvragen of iets werkt of niet. De vraag is: loont de moeite die je erin steekt? Het opsporen van contacten wordt moeilijker als je veel gevallen hebt. Het zal nog altijd het aantal besmettingen verminderen, maar misschien te weinig gegeven de moeite die het kost. Dan is het beter om die middelen te stoppen in het sneller testen van mensen, of diegenen testen die moeten blijven werken, denk aan de zorg, de winkels of het openbaar vervoer. Maar zelfs als contactopsporing de opflakkering niet stopt, kan het ons wel nuttige informatie verstrekken over interacties die de uitbraak bevorderen.