Recensies

Hoe overleef ik de moderne wereld

b_800_600_0_0_0_images_artikelfotos_april2022_image.png

 

HOE OVERLEEF IK DE MODERNE WERELD

 

auteur: Alain de Botton & The School of Life

non-fictie

Atlas contact

recensente: Gerda Sterk

 

XXXXX

 

Dit boek heb ik met plezier en groeiend inzicht gelezen! Al is het onmogelijk om met dezelfde zwier de ideeën van De Botton aan u mee te delen, geachte lezer(es), ik zal het toch proberen in de hoop uw interesse te wekken. Misschien bent u zoals ik onderhevig aan twijfel en schuldgevoelens (ben ik wel een goede ouder?!), wel, de auteur toont rationeel aan dat het eigen is aan het leven in onze moderne wereld. 

De moderne wereld

"Halverwege de achttiende eeuw verbreidde zich vanuit Noord-Europa ... het besef dat men in een tijdperk leefde dat volkomen anders was dan alle voorgaande", zo begint hij zijn inleiding. In negen punten legt hij uit wat hij bedoelt. Zo bv. heeft de secularisatie de godsdienstigheid bijna geheel vervangen. In het deeltje over wetenschap komt het eerst - maar niet voor het laatst - de (on)macht over de dood ter sprake. Verder leidt hij kort onze verhouding in met ideeën als liefde", indiviualisme, steden, werk enz..., allemaal onderwerpen waarop hij later zal terugkomen. 

Moderniteit is tragisch

Wij hebben een torenhoge prijs betaald, wat hij aantoont in 7 thema's. Ik haal er slechts één uit, want we zitten nog altijd in de inleiding. Tegenspoed was vroeger eerder een straf van god, maar niet een oordeel over je waarde als mens. In de moderne tijd is slechts één persoon verantwoordelijk en dat ben je zelf. De kans is nu groter dan ooit dat iemand die faalde zichzelf van het leven berooft. 

Winkelen

Hoofdstuk 1 (van de 18) gaat over consumentenkapitalisme, wat hij het belangrijkste aspect van de moderniteit noemt. Winkelen lijkt een onbeduidende bezigheid, maar  De Botton laat zien dat er nooit gewinkeld werd, omdat er eenvoudigweg niets te koop was, behalve het dagelijks eten. Daaraan ging al het geld op. Pas halverwege de 17de eeuw komt er groeiend verband tussen koopkracht en werkgelegenheid. We staan nog maar aan het begin van losgeslagen koopgedrag. We kopen méér en méér zaken die we niet nodig hebben, zodat er méér werk is, zodat we méér verdienen, zodat we ...

Reclame

Tijdens een treinreis van New York naar San Francisco werd het uitzicht op een prachtige natuur belemmerd door reclameborden, waarop je duizenden keren aan huishoudelijke artikelen kon worden herinnerd, zonder dewelke geen enkel gezin gelukkig kon zijn. Het was niet alleen lelijk, er was sprake van regelrecht bedrog. Dankzij wetgeving werd bedrog ingedijkt, maar er is nog altijd sprake van misleiding.  Aan onze basisbehoeften (liefde, kleding, voedsel,...) is tegenwoordig meestal voldaan, maar de suggestie van reclame is dat je de liefde van een vrouw kan kopen door je die nieuwe auto aan te schaffen. Zit er niet een innig verliefd paartje op de motorkap? Dat dure herenkostuum garandeert je een bevredigende carrière. 

Nota: er staat twee maal dezelfde afbeelding van reclame voor Coca-Cola: eenmaal om de alomtegenwoordigheid ervan te bewijzen en eenmaal is het een illustratie van de gedachte dat frisdrank een gelukkige familie garandeert. 

Materialisme

Ook religies maakten gebruik van stoffelijke zaken als hulpmiddelen bij hun spirituele missie. De Beeldenstorm is een voorbeeld van religieuze vijandigheid tegenover dat soort materialisme. De moderniteit doet je geloven dat je gemoedsrust gaat vinden in een ver land in een hottub of vriendschap met een frisdrank.

Media

Ook dit hoofdstuk is interessant. Je leert eruit dat een krant je onderdompelt in een stroom van gruwelen. Je vergeet dat bijna iedereen aardig is en dat bijna elke trein zijn bestemming bereikt. Op den duur raakt het leed ons niet meer. Kunst kan helpen. In 1816 meldden de kranten de schipbreuk van de Méduse, maar als Géricault niet dat aangrijpende schilderij gemaakt had, waren wij dat allang vergeten. 

Liefde

Het is ondoenlijk om de 18 gebieden waarop de moderniteit invloed heeft hier te bespreken, maar in dit hoofdstuk toont hij aan dat de Romantiek op vele punten er faliekant naast zat. Nochtans blijven we allemaal geloven in liefde op het eerste gezicht of op het vinden van je zielsverwant zonder veel van hem of haar te weten, waardoor huwelijken snel gesloten en soms even snel weer ontbonden worden. 

Echte liefde komt nochtans niet zozeer voort uit ontzag voor de volmaaktheid van de ander, maar eerder uit een vorm van geduld en welwillendheid tegenover de tekortkomingen van onze partner. 

Onderwijs

Nog eentje: onderwijs bereidt ons voor op aanvaarding van gezag en op het goed presteren op school en dat is iets anders dan je voorbereiden op het leven! 

Ons bestaan: kosmische dankbaarheid

Nee, wij zijn niet belangrijk, ja, de mensheid is puur toevallig ontstaan. Op drie gekleurde bladzijden legt hij uit waarom we de kosmos dankbaarheid verschuldigd zijn. We weten al veel, zodat we beseffen hoeveel we niet weten!

Afbeeldingen en humor

Voor heel veel van de voorbeelden heeft De Botton afbeeldingen ingelast, wat de lectuur aanschouwelijk en prettig maakt.  Een lange verantwoording van de illustraties sluit het boek af. Geen nota's, geen trefwoordenregister. 

Hij gebruikt een subtiele vorm van humor. Meermaals doen zijn voorbeelden en/of zijn stijl glimlachen. De vertaling leverde puik werk. 

 

Een kamer voor jezelf...

 

EEN KAMER VOOR JEZELF

 

auteur: Virginia Woolf

oorspronkelijke titel: A Room of One's Own

uitgeverij: Chaos

essay 

recensente: Gerda Sterk

XXXX

 

Feministe

Het beroemde essay is gebaseerd op een lezingenreeks "Vrouwen en fictie" die Woolf gaf aan o.a. de universiteit van Cambridge in 1928. Het onderwerp zette haar aan het denken: hoe komt het dat er zo weinig fictie geschreven is door vrouwen? Wat méér is: waarom zijn er zo weinig vrouwen die in de geschiedenis iets hebben bereikt? Hoe méér ze erover nadenkt, hoe méér ze tot de conclusie komt dat wat de vrouwen de vorige eeuwen misten was: een kamer voor zichzelf waar ze ongestoord konden werken én een inkomen zodat ze onafhankelijk van een man konden leven. Omdat ze die persoonlijke en creatieve vrijheid in de geschiedenis nooit hadden, zullen we nooit weten hoeveel getalenteerde vrouwen hun creatieve vermogens teloor hebben laten gaan, zo veronderstelt ze. Mannen vonden het niet nodig dat vrouwen iets anders leerden dan wat met het huishouden (en met henzelf!) verband had. Ze verwachtten van hen dat ze hun kinderen zouden baren, kuis zouden zijn en dat ze zich niet moesten mengen in zaken waarvan ze niets afwisten, namelijk alles wat buiten het huishouden viel. 

Uit het essay komt dit standpunt in allerlei vormen tot uiting, nochtans Virginia Woolf enkel afdoen als feministe, zou geen recht doen aan de schitterende, soms bijna poëtische stijl waarin ze schrijft. 

 

Judith Shakespeare

Mocht Shakespeare een zus gehad hebben, dan was die mogelijk even getalenteerd als haar broer. Via het leven  van deze fictieve zus  schetst Woolf hoe vrouwen vele eeuwen lang niet de vrijheid hadden om hun leven uit te bouwen zoals ze dat zelf wilden. 

Woolf zelf lijkt op de drempel van een mentaliteitsverandering te staan, gezien het feit dat het sindsdien de andere richting is uitgegaan. Metoo en de hele woke-beweging benadrukken dat mannen en vrouwen anders maar gelijkwaardig zijn, tenminste als ze niet in een of andere onderdrukkende religie geboren zijn. 

 

Uitgeverij Chaos

Dit is de eerste publicatie van Chaos. Het idee van een uitgeverij is ontstaan "op een zolderkamertje". Een groepje feministen besloot dat het tijd werd om "intersectioneel feministisch gedachtegoed" te publiceren. In dat opzicht is de briefwisseling van prof. dr. Gloria Wekker (bekend voor haar genderstudies en haar werk over racisme in Nederland) en schrijver en filosoof Simon(e) van Saarloos(columniste en pleitbezorgster van o.a. polyamorie) van belang. Hun brieven leiden het essay in, maar kunnen evengoed als afsluiting gelezen worden, omdat ze nadenken over de ideeën waarover V. Woolf nadenkt en die hopelijk ook de lezer(es) doen nadenken.

 

Het Kunstuur

Kunstuur.jpg

 

De gebroeders Hans en Joost Bourlon deden het weer: gisteren openden ze hun knappe tentoonstelling Het Kunstuur. Het is geen verhuis van Mechelen naar Hasselt: het Kunstuur voltooit zijn derde editie nabij de Sint-Romboutstoren in Mechelen op 30 april.

Ook in Hasselt konden ze beslag leggen op een knappe locatie: in het centrum van de oude stad en in het historische gemeentehuis op het Groenplein zijn enkele zalen omgevormd tot tentoonstellingsruimte, inclusief de trouwzaal.

Eén uur kunstbeleving

Voor wie het procedé niet kent, leg ik het even uit. Er worden een dertigtal topwerken van Belgische kunstenaars uit de periode 1850 tot 1950 getoond. Je krijgt audiobegeleiding en koptelefoon (breng liefst je eigen oortjes mee). Je mag een vouwstoeltje nemen. Stipt op het afgesproken uur, gaat de deur open en betreed je met je kleine groep van 6 personen de eerste vaag verlichte ruimte. Je bent omringd door een tiental schilderijen. Er verschijnt een lichtbeeld van een - al dan niet - bekende Vlaming die zijn of haar verband met het eerste schilderij toelicht. Dit schilderij wordt plots goed verlicht. Nadat ze allemaal besproken zijn, krijg je nog even de tijd om het geheel te bekijken. Dan word je verzocht de volgende ruimte te betreden.

Stijn Meuris

De Limburgse muzikant mag de inleiding doen en het eerste doek bespreken. Het is een zicht op Genck van 1905, dat totaal anders is dan het Genk van vandaag. Zuhal Demir is de tweede BV. Het schilderij heet "Moederschap" en we zien een arme vrouw met een kind op de arm en een ander aan haar rokken. Demir bespreekt enkel haar associatie met de achtergrond van rokende fabrieksschouwen in een tamelijk hallucinant landschap, omdat haar vader de kost verdiende als mijnwerker. Marc Van Ranst mag commentaar geven bij een doek van Albert Servaes, want het sluit aan bij zijn expertise: virologie. Aan Tom Boonen werd gevraagd om uit te leggen dat in het landschap van V. De Saedeleer de uitloper van de Taaienberg te zien is, een helling die in de Ronde van Vlaanderen bijna beslissend is.

Je zal ook al ondervonden hebben dat je van een tentoonstelling véél meer ziet en geniet als je een goede gids bij hebt en dat is ook nu het geval. Als je Lieve Blancquaert hoort vertellen over "Het ingedommelde model"(1924), dan voel je de aangename warmte van het zuiden van Frankrijk bijna op je huid.

Dirk Brossé verzorgt de aangepaste muziek.

Aparte beleving

al heb je de drie versies in Mechelen gezien, dan nog is het de verplaatsing waard. Er zijn nieuwe doeken, maar ook het weerzien met de vroeger getoonde kunst is een plezier.

Het is een uur genieten en daarna is er nog de stad Hasselt die absoluut een bezoek waard is met musea en tal van restaurants en cafés. Zag je de Japanse tuin al?!

van 3 april 2022 tot 8 januari 2023

tickets en info: website: www.hetkunstuur.com,

van 3 april 2021 tot 8 januari 2023

 

bestel de tickets online, dan ben je zeker van een plaats

 

Brochure: eerste tentoonstelling Het Kunstuur Hasselt 10 €

Foto's van alle schilderijen, alle verhalen zoals ze verteld worden, de portretten van de tentoongestelde kunstenaars en foto's van de 'making of'. Vierkleurendruk, 68 pages.

 

 

Voeding is geen medicijn

pil.png

 

VOEDING IS GEEN MEDICIJN

auteur: dr. Joshua Wolrich

non-fiction

uitgeverij: LEV

recensente: Gerda Sterk

XXXXX

Een vrolijk boek

Het eerste wat opvalt is de vrolijke stijl waarin het boek geschreven is, ook al gaat het over een onderwerp dat elke dag wat serieuzer genomen wordt: voeding en het verband met gezondheid. Het is niet enkel de manier waarop hij ons laat delen in wetenschappelijke bevindingen, ook de voorbeelden doen glimlachen: "Om dezelfde hoeveelheid eiwitten binnen te krijgen als van een gemiddelde biefstuk van 250 gram, zou je meer dan 2 kilo broccoli moeten eten".

Gewicht en gezondheid

Wolrich is een ervaringsdeskundige. De eerste hoofdstukken vertelt hij over zijn strijd tegen overgewicht, de pesterijen en het verlies aan zelfvertrouwen die het gevolg waren van te dik zijn. Dat was de reden dat hij voedingsdeskundige geworden is en nu zijn "nutribullshit" beweringen wetenschappelijk kan staven. Nu is hij verbonden aan het NHS.

Gewicht is niet bepalend voor je gezondheid. BMI is een overroepen index. Schaf het af!  Een dieet kan een valkuil zijn, zodat het een ongezonde relatie met voeding in de hand werkt. Dieetgoeroes zijn soms fantasten, met Anthony William als sprekend voorbeeld. Die man beweert in contact te staan met geesten, die hem vertelden dat bleekselderijsap een krachtig middel tegen kanker is. Hij heeft duizenden volgelingen, onder wie Gwyneth Paltrow en Sylvester Stallone

Koolhydraten, suikers, vetten

Zijn belangrijkste boodschap is niet nieuw: eet van alles met mate. Een gezonde levenswijze met weinig alcohol, (vanzelfsprekend) niet roken, voldoende beweging en minimaal 5 stuks groenten en fruit per dag, is altijd te verkiezen boven een obsessief bezig zijn met lichaamsvet. Het is namelijk belangrijk of dat vet rond de organen zit (slecht!) of op de heupen en de dijen (eerder goed!).

Voeding voorkomt noch geneest kanker

Aan dit waanidee wijdt Wolrich een heel hoofdstuk. Het idee geeft een vals gevoel van veiligheid. Hij herhaalt en bewijst dat voeding geen medicijn is. Hij haalt zelfs het idee onderuit dat biologisch voedsel gezonder zou zijn en dat je van pesticiden kanker zou krijgen. "Kanker is waanzinnig complex en er zijn talloze dingen die het ontwikkelen ervan beïnvloeden".

Verbeter je relatie met voeding

Je gewicht is niet bepalend voor je gezondheid. Je kan dikker zijn dan ooit in je leven en toch een gezonder voedingspatroon hebben dan toen je obsessief aan het diëten was. Bovendien ben je gelukkiger. Ja, je mag al eens een stuk cake eten zonder dat je 10 km moet gaan lopen om het kwijt te raken.

Wolrich behandelt de lezer(es) met respect, overtuigt met wetenschap en verpakt zijn boodschap in humor. Lezen dat boek, zelfs al is het niet allemaal baanbrekend! Het getuigt van gezond verstand, gebaseerd op onderzoek en bewijs.

 

 

Recencie boek - Rationaliteit

b_800_600_0_0_0_images_artikelfotos_maart2022_image_1.png

 

RATIONALITEIT

Wat rationeel denken is en waarom we het meer dan ooit nodig hebben

auteur: Steven Pinker

non- fictie

uitgeverij: Atlas Contact, Tweede druk 2022

recensente: Gerda Sterk

XXX

Een nieuwe Pinker!

Als Steven Pinker een boek publiceert, dan wil de halve wereld dit lezen en ik dus ook! Ik dacht een bevestiging te vinden van het belang van “redelijk zijn”, of dat nu gaat over een echtscheiding, een burenruzie of een klacht tegen een reisagentschap. Die verklaring moet je zoeken tussen tal van grafieken en filosofie over logica en denkfouten. Het is geen gemakkelijk boek, je hebt al je aandacht nodig en af en toe moet je je doorheen het hoofdstuk worstelen. Het boek is gegroeid - zo schrijft hij in zijn inleiding - uit de lesstof van zijn college over cognitieve psychologie.

Wat is rationaliteit?

De homo sapiens is een dier dat bewezen heeft over grote wijsheid te beschikken. Zelfs toen in de 21ste eeuw een dodelijke pandemie weer de kop opstak, slaagden we erin om het dodental te beperken door vaccins. Dit cognitieve vermogen is het erfdeel van onze soort en niet een eigenschap die is voorbehouden aan de westerse beschaving. Ook de San in de Kalahariwoestijn konden zich enkel handhaven dankzij logisch redeneren en kritisch denken. Ook zij gebruikten hun kennis om doelen te bereiken. Het verband tussen "kennis" en "doel" is een belangrijk onderdeel van het boek. Critici van het boek zijn van mening dat hij "doel" wat steviger had kunnen aanpakken. Op logische, redelijke gronden kan je geen conclusies bereiken over wat we moeten nastreven. Wat is het beste doel. Wat is waarheid?

Hoe is het mogelijk dat een rationeel dier zoveel bullshit accepteert?

Een taboe zou een voorbeeld van irrationeel denken kunnen zijn. Hoeveel is een mensenleven waard? Mag orgaandonatie betaald worden? Mag je rationeel nadenken over wat er in de bijbel staat?

Ethiek lijkt ook een domein te zijn dat buiten de rede staat, maar is dat ook zo?

Wanneer ben je eigenlijk logisch en kritisch aan het denken? Pinker wijdt er een heel hoofdstuk aan dat gortdroog zou zijn, ware het niet dat zijn voorbeelden de lezer spontaan doen lachen.

Kansrekening en Toeval

De rol van het toeval heeft direct te maken met kansrekening, zoals het voorbeeld van mensen met vliegangst, die zorgeloos de auto nemen, aantoont. Angst staat niet in verhouding tot het feitelijk dodental. Een ander voorbeeld is de angst voor kernreactoren, wat aangejaagd wordt door drie ongevallen waarbij verrassend weinig mensen omkwamen. Vergelijk dat met het aantal slachtoffers dat dagelijks veroorzaakt wordt door de uitstoot die gepaard gaat met het gebruik van steenkool.

Een ander treffend voorbeeld is dat 9/11 bijna 3000 doden eiste, terwijl de twee oorlogen die daarvan het gevolg waren, het leven kostten aan tweemaal zoveel Amerikanen, om nog te zwijgen van de honderdduizenden Irakezen en Afghanen.

Andere hoofdstukken gaan over statistiek, speltheorie, correlatie versus causaliteit (komt de zon op omdat de haan kraait?), logica, ik-persoon en anderen.

Iets is waar tot het tegendeel bewezen is

Wetenschappers zouden heel goed moeten zijn in het uitdrukken van hun onzekerheid. In de wiskunde kunnen we spreken van absolute waarheden, in het dagelijks leven absoluut niet. Autoriteitsargumenten zijn valabel, zolang de autoriteit zich op zijn eigen gebied houdt. Wetenschappers komen in het nieuws, maar laten zich soms verleiden tot uitspraken over zaken waarin ze niet bevoegd zijn. Pinker probeert in elk hoofdstuk inzicht te verschaffen over denkfouten, hoe ze ontstaan, hoe we ze herkennen en hoe ze kunnen vermeden worden. Degene die méér boeken over dit onderwerp gelezen heeft (denk Kahneman, Leibniz, Goldstein, ...) zal af en toe toch een nieuw inzicht ontdekken en zal zich in elk geval niet vervelen omdat Pinker vlot schrijft en de voorbeelden en cartoons echt humoristisch zijn. Indrukwekkende bibliografie en een lang register met noten sluiten het boek af. 

 
 
 

Recensie boek - Iets te verbergen

b_800_600_0_0_0_images_artikelfotos_maart2022_image.png

 

IETS TE VERBERGEN

auteur: ELIZABETH GEORGE

uitgeverij: A.W.Bruna Uitgevers

2022      Something to Hide

een inspecteur Lynley-mysterie

recensente: Gerda Sterk

XXX

 

Het verhaal speelt zich af in Noord-Londen tijdens broeiend hete zomerdagen.

Het is een detectiveroman, dus wordt er een misdrijf gepleegd. Eer de bekende inspecteur Lynley samen met zijn assistente, sergeant Havers, de moord zal

onderzoeken, introduceert de Amerikaanse schrijfster, E. George, ons in de huishoudens van de betrokken personen. Nergens heerst er vrolijkheid, nergens ieisjes

genitale verminkingen te laten ondergaan om ze zo als maagd tegen betaling te kunnen uithuwelijken. De levens van allemaal hangen vast in een web van leugens

en geheimen, die de inspecteurs moeten zien te ontrafelen. Het duurt ruim 600 bladzijden eer ze daarin slagen. Intussen heeft de auteur de tijd genomen om heikele

thema's als racisme, seksisme, genitale verminking en zelfs klassenverschillen in haar verhaal aan bod te laten komen. Meeslepend en intelligent is het zeker,

opbeurend is het niet.