SMAK Gent verhuist?

Smak-gent.jpg

Na het M KHA in Antwerpen overweegt ook het verouderde SMAK in Gent een verhuis. De stad laat onderzoeken wat er nodig is om de collectie tot zijn recht te laten komen.

Een gloednieuw museum? Een grondige renovatie voor het SMAK? Of alles laten zoals het is? Gentse OYO-architecten zijn een onderzoek begonnen naar de toekomst van het Stedelijk Museum voor Actuele Kunst. "Het huidige gebouw is te klein om onze permanente collectie, toch tweeduizend werken van grote namen als Karel Appel en Andy Warhol, te tonen. En ook technisch voldoet het al lang niet meer", legt artistiek directeur Philippe Van Cauteren uit. "Zo krijgen we de zalen niet geklimatiseerd, waardoor we op een paar maanden tijd met grote temperatuurschommelingen zitten. Dat is niet goed voor een kunstwerk."

Artistiek directeur Philippe Van Cauteren is al geruime tijd aan het lobbyen, ook via de pers natuurlijk, om een nieuw/groter museum voor hedendaagse kunst. De grootheidswaanzin van Brussel is waarschijnlijk aanstekelijk en dus wil hij de druk verhogen: “Wij zelf zitten in een oud Casino en echt geschikt is het niet. Het wordt er in de zomer tot 35 graden veel te heet om kunst op een goede manier te conserveren. Daarom kunnen we onze kunstwerken ook nooit voor een lange tijd tentoonstellen. Binnenkort opent de Krook. Waarom zou dat ook niet kunnen voor moderne kunst? Gent zou de eerste stad kunnen zijn die een museum bouwt met het oog op moderne kunst. Dat we in Gent zouden blijven lijkt me evident. We zijn tenslotte het stedelijk museum. Liefst blijven we zelfs binnen de cultuurkilometer. Ik besef ook dat dat plannen zijn die zeer veel tijd in beslag kunnen nemen. Maar ik ben een geduldig man”

Dat de kerken leeglopen en de musea vollopen is een gekend fenomeen – massatoerisme weet je wel – maar er is een ander fenomeen, waar niet echt bij stil wordt gestaan: het volume aan hedendaagse kunst.

Musea kopen en krijgen veel kunstwerken, die ze maar moeilijk kunnen tonen gezien het aantal en/of de afmetingen. In 90 % van de musea, is de eigen collectie niet te zien, want opgeslagen in de “reserves”; wat is daar het nut van?

Zonder op de lange tenen van de “aficionados” te willen trappen, wil ik toch even volgende vragen stellen:

  • Worden wij niet overspoeld door een “kunstenaarsplaag”; want het is net alsof ieder afgestudeerde van een kunstschool, een kunstenaar is, waarvan men binnen de kortste keren een werk moet aanschaffen
  • Of het wel verantwoord is om een zo groot aantal kunstwerken in de reserves te laten.
  • Of al die kunstwerken (Het SMAK in Gent heeft een collectie van 2.000 werken) wel in een museum thuishoren
  • Waarom zo veel van die hedendaagse (conceptuele) kunstwerken zo gigantisch groot moeten zijn en dus zo veel plaats in beslag nemen (voor de boot tentoonstelling van MacCarthy, enkele jaren terug, moest het SMAK gedeeltelijk afgebroken/verbouwd worden)

Hierbij aansluitend is het zo, dat bekende werken van bv. Vlaamse kunstenaars een vaste plek hebben in de kunstgeschiedenis, terwijl hedendaagse kunst niet voor zeer lang hedendaags zal blijven, waardoor een vraag naar permanente weergave moeilijk is.

 

Waarom, vragen verschillende deskundigen zich af, is het verkeerd voor een museum om kunst te verkopen uit de collectie, ten einde de broodnodige fondsen te werven? En, nu veel instellingen geconfronteerd zijn met financiële moeilijkheden, moet het verbod op de verkoop van kunst ter dekking van de exploitatiekosten worden versoepeld? De verkoop van kunstwerken uit de vaste collectie van een museum,  is niet illegaal in de Verenigde Staten, mits eventuele voorwaarden, die bij de oorspronkelijke donatie kunstwerken in acht worden genomen. In Europa, daarentegen, zijn vele musea staat gefinancierd en verhinderd door de nationale wet .

Maar meerdere directeuren trekken een veel hardere lijn, vaststellend dat musea aftrekbare donaties van kunst en geld krijgen om kunstcollecties te beschermen voor het publiek. Die verkoop voor winst zou dus dat vertrouwen beschamen en, zeggen ze, niet te vergeten een Gemeenschap van kunst beroven; dus mogen geen uitzonderingen voor financiële ontberingen worden toegestaan.

"De meeste grote musea laten 90 % van hun eigen collectie niet zien, die ligt in de reserves." zegt Michael O'Hare, professor aan de Universiteit van Berkeley, Californië,. "Wat is er dan mis met het verkopen van deze objecten aan kleinere musea of zelfs privéverzamelaars, waardoor ze meer kans krijgen gezien te worden”.

Altijd maar nieuwe of grotere musea bouwen kan niet blijven duren.

In The Economist zijn een tijd terug, volgende cijfers gepubliceerd: begin 1990 zijn er wereldwijd ongeveer 23.000 musea, nu zijn er meer dan 55.000. En het betreft hier alleen musea, dus: niet bijgerekend de privémusea en/of stichtingen zoals bv. de Vuitton in Parijs of de Prada in Venetië.

De Verenigde Staten spannen de kroon qua absolute aantal (± 18.000 musea) maar ook in China is kunst een booming business geworden. Daar zijn het aantal musea in de laatste tien jaar ook ongeveer verdubbeld. Om het plaatje te vervolledigen vermelden we nog dat Afrika en het Midden-Oosten de rat race niet willen missen en dus musea oprichten.

De volledige lijst zal ik u besparen, maar geloof mij, er gaat geen maand voorbij of ergens in de wereld gaat een nieuw museum (of stichting) open. En allen, of toch bijna, tonen hedendaagse kunst!

Mag ik dan verwijzen naar de bovenvermelde vragen?

Er is zeker een overaanbod aan kunstwerken, en ja, musea lopen vol en kerken lopen leeg, dit is echter het gevolg van het massatoerisme en/of cultuurtoerisme.

Er is een gigantisch en smakeloos consumptiefeest bezig, een dans om het gouden kalf. Komt nog bij dat citymarketing, die steeds vaker de bovenhand krijgt, de lading niet dekt en van alles een stripversie en commercie maakt

De Napolitaanse hoogleraar kunstgeschiedenis Tomaso Montanari, aanvoerder van het leger critici die deze vorm van vercommercialisering veracht. "Er zijn wel degelijk verliezers, namelijk wijzelf. We worden al 95 procent van ons leven als klanten behandeld en juist daarom moeten we vechten voor plekken zonder commercie. Dat geldt voor scholen, maar ook zeker voor openbaar erfgoed. Zodra monumenten winkelcentra worden, leid je een generatie klanten op in plaats van kritisch denkende burgers."

Over de specifieke problemen van het massatoerisme wil ik het hier niet hebben; ik blijf bij mijn hoofdonderwerp: de tsunami aan musea voor hedendaagse kunst.

Als afsluiter citeer ik nog Marc Spiegler, directeur van Art Basel, die zich afvraagt of 80 procent van de hedendaagse kunst over 20 jaar nog verkoopbaar is.

In zijn laatst interview in La Libre, zegt Van Cauteren: Quant aux prix fous du marché, comment peut-on être tellement con de payer de telles sommes pour des œuvres d’art? Cela n’a plus rien à voir avec l’art mais bien avec le statut qu’on veut ainsi obtenir.

Hij zou toch moeten weten dat sinds een aantal jaren, hedendaagse kunst een status symbool is geworden, en dat een groot deel van de SMAK-bezoekers naar het SMAK komen om die “dure status symbolen” te kunnen bewonderen; cfr. de mosselpot van Broodthaers, door Jan Hoet indertijd gekocht voor enkele miljoenen.

(Artikel copyrights: John Liem)

0
0
0
s2smodern